Kooperatiflerle Diğer Şirketler Arasındaki Farklar
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu kooperatifleri ticaret şirketlerinden biri olarak
saymıştır.
Kanun ticaret şirketlerini; sermaye şirketi, şahıs şirketi ve kooperatifler olarak üçe
ayrılmıştır.
Bu bakımdan her ne kadar yeni Türk Ticaret Kanununun 124’üncü maddesi
gereği ticaret şirketi sayılsa da kooperatiflerin yapısını ve ekonomideki yerini tahlil
edebilmek için diğer şirketlerden farklı olan yönlerinin de irdelenmesi gerekmektedir.
Sermaye şirketlerinde ve şahıs şirketlerinde amaç kâr elde etmektedir.
Sermaye
şirketlerinde kâr olgusu, her bir ortağın koymuş olduğu sermayeyle doğru orantılı olarak
yıl sonunda almayı hedeflediği kazançla açıklanır.
Kooperatiflerde ise amaç; her bir ortağın tek başına verdiği hizmetten elde ettiği
meslek ve geçimine yönelik gelirinin kooperatif çatısı altında verimli olmasının sağlanması,
ortakların verecekleri hizmetler için ihtiyaç duydukları araç, gereçlere tek başlarına
ödeyecekleri miktarın kooperatif çatısı altında düşük seviyelere çekilmesi ve bunun gibi
ortakların tek başlarına elde ettikleri gelirin ve verdikleri hizmetin yükseltilmesi gibi
hususlar ön plana çıkar.
Şahıs şirketleri ve sermaye şirketlerinde hedef kitle müşteriler yani şirketin
dışındakiler olduğu halde kooperatiflerde hedef kitle ortaklardır.
Çünkü kooperatiflerde tabi
oldukları mevzuat gereği ortak dışı işlemler sınırlıdır.
Şahıs ve sermaye şirketlerinin olmazsa olmazı sermaye olduğu halde kooperatiflerde
ortakların kendisi önemlidir.
Dolayısıyla, şirketler sermaye, kooperatifler ise şahıs ortaklığı
olarak karşımıza çıkmaktadır.
Şirketlerin sermayesini oluşturan hisse senetleri ile kooperatifin sermayesini oluşturan
ortaklık payları farklı özellikler gösterir.
Hisse senetleri, alınıp satılabilmeleri sebebiyle hisselerin tek bir elde toplanmasına imkân vermekte ve buna bağlı olarak sermaye şirketi
şahıs şirketine veya aile şirketine dönüşebilmektedir. Kooperatiflerde ortaklık payları alınıp
satılamaz ve belirli şartlar haricinde devredilemez.
1163 sayılı Kooperatifler Kanununun
19’uncu maddesi gereğince de ortaklarının 5000 üzerinde pay almasına izin vermez, payı
çok ortaklara fazla oy imkânı tanımaz.
Sermaye şirketlerinde belirli sermaye ve buna bağlı olarak değişik kâr söz konusudur.
Kooperatiflerde ise sermaye değişkendir.
Her yeni ortak sermayenin artmasını ve çıkan ortak
azalmasını sağlar.
Anonim şirketlerde hisse senetlerinin değeri şirketin başarısına göre
değişmekle birlikte kooperatiflerde ortaklık payı sabittir.